ÖN ÇAPRAZ BAĞ TAMİRİ SONRASI REHABİLİTASYON PROGRAMI
(Patellar tendon grefti uygulaması)

Maksimum Koruma Fazı
Postoperatif 1-2. haftalar:

Amaç:
1.       Ağrıyı azaltmak.
2.       Hareket açıklığını artırmak (0⁰-90°).
3.       Effüzyonu ve yumuşak doku şişliğini azaltmak.
4.       Parsiyel yük vererek ambulasyonu sağlamak. 
Program:
1. Bölüm
·         Diz pasif ekstansiyon egzersizleri (Günde bir kez, 3 x 10, sağlam bacak yardımıyla)
·         Diz hareket açıklığı egzersizleri (Günde bir kez, yatar pozisyonda topuğu yerde kaydırarak, 150 – 200 tekrar)
·         Nötralde izometrik kuadriseps egzersizleri (Günde 3 – 4 kez, 3 x 10 tekrarlı 5 sn süreli kasılmalar, diz altı desteklenerek)
·         Patella mobilizasyon egzersizleri (Günde bir kez, yukarı – aşağı, sağa – sola olmak üzere dört yönde 150 – 200 tekrar)
·         Ayakbileği pompalama egzersizleri (Günde bir kez, direncsiz 3 x 10 tekrarlı)
·         Ayakbileği plantarfleksör / dorsifleksör kas gruplarına izometrik egzersizler (Günde 3 – 4 kez, 3 x 10 tekrarlı 5 sn süreli kasılmalar)
·         Kalça abdüktör / addüktör ve fleksör / ekstansör kas gruplarına dirençsiz izotonik - izometrik egzersizler (Günde bir kez, 3 x 10 tekrar ve 5 sn tutarak ) 
·         Squat egzersizleri (0-30° arasında, tutunarak, 3 x 10 tekrarlı, 5 sn süreli kasılmalar)
2. Bölüm
·         Kuadrisepse 30 dk. elektriksel stimülasyon
·         Fizyoterapist eşliğinde hareket açıklığına yönelik egzersizler
·         Fizik tedavi ajanları (gerekirse- yüzeyel sıcak, ultrason,kısa dalga diatermi)
·         İzokinetik dinamometrede hareket açıklığının izin verdiği ölçüde 0-90° arasında 15 dk. CPM
·        İzokinetik dinamometrede hareket açıklığının 45°-60°-75^V açılarında kuadriseps ve hamstringlere 5 sn kasılma süreli izometrik egzersiz. Egzersiz sırasında eş zamanlı kuadrisepse
lektriksel stimülasyon.

Amaç:
1.       dış yüklerin, greftin ve artiküler kartilajın korunması
2.       Fibrozisin azaltılması
3.       Yara iyileşmesinin stimülasyonu
4.       Kuadriseps atrofisinin engellenmesi
5.       Effüzyonun azaltılması
6.       Hastanın koltuk değneksiz yürümeye hazırlanması (3. Hafta sonunda tek değnek, 4. hafta sonunda değneksiz)
7.       Hareket açıklığının 4. hafta sonunda en az 0° – 120° olması.
Program:
·         1. Bölüm egzersizlerinde artışlar yapılarak devam edilir.
·         Önceden başlanmış olan 2.bölüm programa devam edilir. Egzersizlerde artış yapılır.
·         Hareket açıklığı 110°’ye ulaştığında bisiklet çevirmeye başlanılır (10-15 dk.)
 Açıklamalar:
1.       Brays  izin verilen hareket açıklığına ayarlanacak.
2.       4. Hafta sonunda tam yük vererek yürümeye geçiş.
3.       Tüm egzersiz programlarından sonra soğuk uygulama 15 dk.
4.       İzometrik test.
5.       Hastanın değerlendirilmesi.
6.       KT-2000 artrometre ile değerlendirme (varsa)

Postoperatif 5- 6. haftalar:

Amaç:
1.       Effüzyonun minimale inmesi veya ortadan kalkması.
2.       Hareket açıklığının tam olarak kazanılması.
3.       Aktif kuatriseps kontrolünün kazanılması.
4.       Propriosepsiyonun geliştirilmesi.
5.       Kardiyovasküler dayanıklılığın geliştirilmesi.
Program:
1. Bölüm
·         Diz hareket açıklığı egzersizleri.
·         Nötralde izometrik kuadriseps egzersizleri.
·         Patella mobilizasyon egzersizleri.
·         Ayakbileği pompalama egzersizleri (Günde bir kez, direncli 3 x 10 tekrarlı).
·         Ayakbileği plantarfleksör / dorsifleksör kas gruplarına izometrik egzersizler.
·         Kalça abdüktör / addüktör ve fleksör / ekstansör kas gruplarına dirençli. izotonik - izometrik egzersizler (Günde bir kez, 3 x 10 tekrar ve 5 sn tutarak ). 
·         Minisquat egzersizleri.
·         Leg pres.
2.Bölüm
·         Fizyoterapist eşliğinde hareket açıklığı egzersizleri.
·         Alt ekstremiteye yönelik germe egzersizleri.
·         İzokinetik dinamometrede izometrik egzersizlere devam edilir.
·         Hamstringe ve kuadrisepse aktif asistif  (HAM 0-90°’de istenildiği kadar yük, KUA 45-90° minimal yük), 6-8. haftadan itibaren konsantrik kuvvetlendirme 45-90° de kısıtlanacak, 120,150,180 ve 210 °/sn’lik açısal hızlarda 6 tekrar, setler arasında 20sn. dinlenme (her hafta tekrar sayısına 2 ek, 2 haftada bir hız eklenecek 240, 270, 300....).
·         Bisiklete devam edilir (20-30dk civarında).
·         Tek bacak üzerinde durma  (3 set 15 sn başlanacak, hafta başı 15sn eklenecek, 3x 45 sn çıkılacak ve daha sonra gözler kapalı başlanacak).
·         Miniskuatlara devam edilecek.
Açıklamalar:
1.    Brays hareket açıklığına göre ayarlanacak. 1.5 ay sonunda brays kullanımı sonlandırılabilir.
2.    Tüm egzersiz programlarından sonra soğuk uygulama.
3.    Hastanın kliniğine göre egzersizlerin gelişimi ayarlanacak.

Orta Düzeyde Koruma Fazı
Postoperatif 7-8. haftalar:

Amaç:
1.         Effüzyonun minimale inmesi veya ortadan kalkması.
2.         Kuadriseps ve hamstring ‘in kuvvetlendirilmesi.
3.         Propriosepsiyonun geliştirilmesi.
4.         Kardiyovasküler dayanıklılığın geliştirilmesi.
Program:
·         Alt ekstremiteye yönelik germe egzersizleri
·         Kalça fleksör/ekstansörlere ve abduktör/addüktörlere dirençli egzersizlere devam edilir. Tekrar sayısı ve direnç arttırılır.
·         Leg pres.
·         Squat egzersizleri.
·         Bisiklet egzersizlerine devam edilir.
·         İzokinetik dinamometrede aktif çalışmaya (45⁰  ekstansiyon kısıtlanarak) devam edilecek.
·         Propriosepsiyon için denge tahtası egzersizlerine başlanılır.
·         Kardiyovasküler dayanıklılık açısından bisiklet egzersizlerine devam edilir.
Açıklamalar:
1.         2. ayın sonunda değerlendirme.
2.         KT 2000 artrometre ile test (varsa).
3.         izometrik test.
4.         İlk  izokinetik test (8-10. haftalarda 60, 180 ve 300°/sn’lik açısal hızlarda 4,4 ve 20 tekrarlı).
Aylık takip yapılacak.
 

Hafif Aktivite Fazı
Postoperatif 9.-12. haftalar:

Amaç:
1.         Patellofemoral eklemin korunması.
2.         Quadriseps’in kuvvetlendirilmesi.
3.         Nöromusküler ve proprioseptif yetilerin geliştirilmesi.
4.         Kardiyovasküler dayanıklılığın arttırılması.
5.         Hafif sportif aktivitelere hazırlanma.
Geçiş kriterleri:
1.         Aktif hareket açıklığı 0-125 dereceden fazla olmalı.
2.         Kuadriseps kuvveti karşıt tarafın en az % 60’ olmalı.
3.         Minimal effüzyon.
4.         Belirgin patellofemoral yakınma olmayacak.
5.         Klinik muayene olumlu olacak.
6.         KT skoru değişmeyecek.
Program:
·         Germe egzersizleri programına devam edilir.
·         Kapalı kinetik zincir egzersizlere devam edilir.
·         İzokinetik egzersizlere devam edilir (45 derecede ekstansiyon sınırlı).
·         Kalça 4 yönlü kuvvetlendirme egzersizlerine devam edilir.
·         Kardiyovasküler dayanıklılık için bisiklet egzersizlerine devam edilir.
·         Hafif koşu programına başlanılır.
·         Propriosepsiyon egzersizlerine devam edilir.
·         Diğer bölgelere yönelik kuvvetlendirme egzersizleri eklenebilir.
Açıklamalar:
1.     3. ayın sonunda değerlendirme.
2.     İzokinetik test.
3.     KT 2000 artrometre ile değerlendirme.
 

Sportif Aktiviteye Hazırlık Fazı
Postoperatif 13.-16. haftalar:

Amaç:
1.       Maksimal kas kuvvetinin kazanılması.
2.       Nöromusküler koordinasyonun geliştirilmesi.
3.       Spora özgün hareketlere hazırlık.
Geçiş kriterleri:
1.       Ağrı ve effüzyon olmayacak.
2.       Olumlu muayene bulguları.
3.       KT 2000 artrometre sonuçlarında değişim olmayacak.
4.       İzokinetik ve/veya fonksiyonel testler karşıt tarafın %70-%85’ine  ulaşacak.
5.       Yeterli propriosepsiyona ulaşılacak.
Program:
·         İzokinetik egzersizlere devam edilir (20-90° kısıtlama devam edilir, 120,150, 180, 210, 240, 270 ve 300°/sn’lik hızlarda 6 şar tekrar). 14. haftadan itibaren hamstringlere eksentrik çalışma eklenir.
·         Germe egzersizleri programına devam edilir.
·         Kapalı kinetik zincir egzersizlere devam edilir.
·         Kalça 4 yönlü kuvvetlendirme egzersizlerine devam edilir.
·         Pleometrik çalışmalar eklenir.
·         Koşu programı geliştirilir.
·         Propriosepsiyon egzersizlerine devam edilir.
·         Diğer bölgelere yönelik kuvvetlendirme egzersizlerine devam edilir.
·         Düşük düzeyde spora özgün hareketlere başlanılır.
Açıklamalar:
1.       4. ayın sonunda değerlendirme.
2.       İzokinetik test.
3.       KT 2000 artrometre ile değerlendirme.

Spora Dönüş
Postoperatif 4.-6. AYLAR:

Amaç:
1.       Maksimal kas kuvvetinin kazanılması.
2.       Nöromusküler koordinasyonun geliştirilmesi ve dayanıklılığın arttırılması.
3.       Spora özgün hareketleri geliştirme ve antrenmanlara başlama.
Geçiş kriterleri:
1.       Ağrı ve effüzyon olmayacak.
2.       Olumlu muayene bulguları.
3.       KT 2000 artrometre sonuçlarında değişim olmayacak.
4.       İzokinetik ve/veya fonksiyonel testler karşıt tarafın %85’ine  ulaşacak.
5.       Yeterli propriosepsiyona ulaşılacak.
Program:
·         Kuvvetlendirme programına devam edilir (izokinetik açı kısıtlaması kaldırılır, 18.hafta civarı eksentrik kuadriseps çalışmaları eklenir).
·         Pleometrik programa devam edilir.
·         Koşu programına devam edilir.
·         Spora özgü hareket ve becerilere yönelik çalışmalar arttırılır.
 Açıklamalar:
1.       6. ayın sonunda değerlendirme.
2.       İzokinetik test.
3.       KT 2000 artrometre ile değerlendirme.
4.       1. yılda kontrol.
5.       Takip eden her yıl kontrol.